Khi mắc sởi, nhiều người truyền miệng nhau phải kiêng đồ tanh, trứng hay rau xanh để tránh ban mọc nhiều và lâu khỏi. Điều này dẫn đến tình trạng kiêng khem quá mức, khiến cơ thể thiếu dinh dưỡng đúng lúc cần hồi phục nhất. Vậy bệnh sởi kiêng ăn gì, nên bổ sung thực phẩm nào và cần lưu ý gì trong quá trình chăm sóc, theo dõi tại nhà để hỗ trợ cơ thể hồi phục tốt hơn? Cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
Vai trò của dinh dưỡng trong quá trình hồi phục bệnh sởi
Trong thời gian mắc sởi, cơ thể không chỉ phải chống lại virus sởi (thuộc họ Paramyxovirus), mà còn cần phục hồi các tổn thương ở niêm mạc hô hấp, da và hệ miễn dịch. Vì vậy, chế độ dinh dưỡng phù hợp đóng vai trò quan trọng trong quá trình hồi phục, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người đang sốt cao, ăn uống kém. Một chế độ ăn hợp lý giúp hỗ trợ cơ thể theo nhiều khía cạnh như:
- Bổ sung năng lượng cho cơ thể trong giai đoạn sốt và mệt mỏi: Khi sốt cao kéo dài, cơ thể tiêu hao nhiều năng lượng hơn bình thường. Nếu ăn uống kém hoặc kiêng khem quá mức, người bệnh dễ rơi vào trạng thái kiệt sức, suy nhược và hồi phục chậm hơn.
- Hỗ trợ hệ miễn dịch chống lại virus sởi: Các dưỡng chất như protein, vitamin A, vitamin C và kẽm giúp cơ thể duy trì hoạt động miễn dịch, hỗ trợ chống lại virus và giảm nguy cơ nhiễm trùng thứ phát trong quá trình mắc bệnh.
- Bù nước và điện giải do sốt cao hoặc ăn uống kém: Người mắc sởi thường sốt cao và đổ mồ hôi nhiều, khiến cơ thể dễ mất nước. Việc bù nước kịp thời giúp ổn định thân nhiệt, giảm mệt mỏi và duy trì hoạt động bình thường của các cơ quan.
- Hỗ trợ phục hồi niêm mạc họng, miệng và đường hô hấp: Sởi có thể gây viêm niêm mạc đường hô hấp, đau họng hoặc xuất hiện hạt Koplik trong khoang miệng khiến người bệnh khó ăn uống. Thực phẩm mềm, dễ nuốt và giàu dinh dưỡng giúp giảm kích thích và hỗ trợ phục hồi tổn thương tốt hơn.
- Giảm nguy cơ suy kiệt ở trẻ nhỏ và người thể trạng yếu: Trẻ suy dinh dưỡng, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền dễ bị sụt cân nhanh và kiệt sức khi mắc sởi, đặc biệt nếu chế độ ăn không đủ dinh dưỡng trong giai đoạn bệnh. Ngược lại, sởi cũng có thể làm nặng thêm tình trạng suy dinh dưỡng sẵn có, tạo thành vòng xoáy bất lợi - sởi làm trầm trọng hơn suy dinh dưỡng, và suy dinh dưỡng lại khiến sởi diễn tiến nặng hơn. Chế độ ăn phù hợp giúp duy trì thể trạng và hạn chế nguy cơ suy kiệt.
- Hỗ trợ cơ thể hồi phục nhanh hơn sau giai đoạn phát ban: Sau khi ban sởi lặn, cơ thể vẫn cần thời gian để phục hồi sức đề kháng và thể trạng. Việc duy trì dinh dưỡng đầy đủ giúp người bệnh lấy lại sức khỏe tốt hơn và giảm cảm giác mệt kéo dài sau bệnh.
Dinh dưỡng đầy đủ giúp hỗ trợ miễn dịch và phục hồi thể trạng khi mắc sởi
Bệnh sởi kiêng ăn gì?
Bạn đang chăm sóc người bệnh sởi tại nhà? Dưới đây là những thực phẩm nên tránh để không làm cơ thể thêm mệt mỏi và kéo dài thời gian hồi phục:
1. Thực phẩm cay nóng, nhiều gia vị kích thích
Các món ăn chứa nhiều ớt, tiêu, sa tế, mù tạt hoặc được chế biến quá nóng có thể làm niêm mạc họng và khoang miệng bị kích ứng mạnh hơn. Điều này đặc biệt dễ gây khó chịu khi người bệnh đang đau họng, ho nhiều hoặc xuất hiện hạt Koplik - những chấm trắng nhỏ trên niêm mạc má trong, là dấu hiệu đặc trưng sớm của bệnh sởi - khiến khoang miệng vốn đã nhạy cảm càng thêm kích ứng.
Ngoài cảm giác rát họng và khó nuốt, thực phẩm cay nóng còn có thể khiến người bệnh chán ăn hơn trong giai đoạn cơ thể đang mệt mỏi và cần bổ sung dinh dưỡng.
2. Đồ ăn nhiều dầu mỡ, khó tiêu
Thức ăn chiên rán, đồ ăn nhanh hoặc các món chứa nhiều chất béo thường khiến hệ tiêu hóa phải hoạt động nhiều hơn để xử lý thức ăn. Khi sốt cao, hệ tiêu hóa hoạt động kém hiệu quả hơn bình thường. Điều này khiến người bệnh dễ bị đầy bụng, buồn nôn hoặc khó tiêu sau ăn - nhất là với các món nhiều dầu mỡ. Việc sử dụng quá nhiều thực phẩm dầu mỡ còn có thể khiến cảm giác mệt kéo dài và ảnh hưởng đến khả năng ăn uống trong những bữa tiếp theo.
Thực phẩm nhiều dầu mỡ có thể khiến người mắc sởi dễ đầy bụng, khó tiêu
3. Thực phẩm cứng, khô hoặc khó nuốt
Các món ăn quá dai, cứng hoặc khô như đồ nướng khô, bánh cứng hoặc thực phẩm khó nhai có thể làm tăng ma sát lên niêm mạc họng và khoang miệng đang bị viêm kích thích. Điều này khiến người bệnh đau khi nuốt, ăn uống khó khăn và dễ giảm lượng thức ăn đưa vào cơ thể.
Với trẻ nhỏ hoặc người đang sốt cao, việc ăn thực phẩm khó nuốt còn làm tăng nguy cơ bỏ bữa, thiếu năng lượng và hồi phục chậm hơn.
4. Đồ uống có gas và chất kích thích
Nước ngọt có gas, cà phê, rượu bia hoặc các loại đồ uống chứa nhiều đường không phải lựa chọn phù hợp trong giai đoạn mắc sởi. Một số loại đồ uống có thể gây kích thích niêm mạc họng, làm tăng cảm giác khó chịu hoặc ảnh hưởng đến chất lượng nghỉ ngơi.
Caffeine và rượu bia còn làm tăng nguy cơ mất nước - điều đặc biệt bất lợi khi cơ thể đang sốt cao.
5. Thực phẩm từng gây dị ứng hoặc kích ứng
Không phải ai mắc sởi cũng cần kiêng hoàn toàn hải sản hay đồ “tanh”. Nếu bạn vẫn dung nạp tốt những thực phẩm này trước khi bệnh, không cần loại bỏ chúng khỏi thực đơn. Tuy nhiên, với những thực phẩm từng gây dị ứng, nổi mề đay hoặc khiến cơ thể khó chịu trước đây, người bệnh nên hạn chế sử dụng trong giai đoạn hệ miễn dịch đang nhạy cảm hơn bình thường. Điều này giúp tránh nhầm lẫn giữa biểu hiện dị ứng và tổn thương da do sởi, đồng thời hạn chế nguy cơ làm người bệnh khó chịu thêm trong quá trình hồi phục.
Tìm hiểu thêm:
- [Giải Đáp] Bệnh Sởi Có Tắm Được Không?
- Bệnh Sởi Có Ngứa Không? Hướng Dẫn Giảm Ngứa, Hạn Chế Kích Ứng Da
Người mắc sởi nên ăn gì để hỗ trợ hồi phục?
Sau khi đã biết những thực phẩm cần tránh, điều quan trọng không kém là xây dựng thực đơn hồi phục đúng cách. Vậy người mắc sởi nên ăn gì để cơ thể phục hồi nhanh hơn? Một số nhóm thực phẩm nên ưu tiên bổ sung gồm:
1. Thực phẩm mềm, dễ tiêu
Người mắc sởi thường dễ mệt mỏi, chán ăn, đau họng hoặc xuất hiện tổn thương niêm mạc miệng khiến việc ăn uống khó khăn hơn bình thường. Vì vậy, các món ăn mềm, lỏng và dễ tiêu như cháo, súp, mì nấu mềm, canh rau củ hoặc khoai nghiền thường phù hợp hơn trong giai đoạn này. Những thực phẩm này giúp cơ thể dễ hấp thu dinh dưỡng, đồng thời hạn chế kích thích lên niêm mạc họng và hệ tiêu hóa khi cơ thể đang suy yếu.
2. Thực phẩm giàu đạm
Protein là dưỡng chất quan trọng giúp cơ thể phục hồi mô tổn thương, duy trì khối cơ và hỗ trợ hoạt động miễn dịch trong quá trình chống lại virus sởi. Người bệnh nên bổ sung đạm từ thịt nạc, cá, trứng, sữa hoặc đậu phụ với lượng phù hợp. Ưu tiên các cách chế biến như luộc, hấp hoặc nấu mềm sẽ giúp hệ tiêu hóa hoạt động nhẹ nhàng hơn và tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng.
3. Thực phẩm giàu vitamin A
Vitamin A có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ niêm mạc mắt, đường hô hấp và hỗ trợ chức năng miễn dịch. Đây cũng là vi chất thường được chú ý trong chăm sóc người mắc sởi vì thiếu vitamin A có thể làm tăng nguy cơ tổn thương mắt và khiến bệnh diễn tiến nặng hơn, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
Một số thực phẩm giàu vitamin A gồm cà rốt, bí đỏ, rau lá xanh đậm, gan động vật và lòng đỏ trứng. WHO khuyến nghị bổ sung vitamin A liều cao trong 2 ngày đầu mắc sởi, đặc biệt với trẻ nhỏ. Lý do: virus sởi làm cạn kiệt nhanh lượng vitamin A dự trữ, tăng nguy cơ tổn thương mắt và biến chứng nặng.
Vitamin A hỗ trợ miễn dịch và giúp bảo vệ niêm mạc mắt, đường hô hấp
4. Thực phẩm giàu vitamin C
Vitamin C giúp hỗ trợ miễn dịch và tham gia vào quá trình phục hồi tổn thương của cơ thể sau nhiễm virus. Ngoài ra, dưỡng chất này còn góp phần chống oxy hóa và hỗ trợ cơ thể giảm cảm giác mệt mỏi sau sốt kéo dài. Người mắc sởi có thể bổ sung vitamin C từ cam, quýt, bưởi, kiwi, ổi hoặc các loại rau xanh. Tuy nhiên, nếu đang đau họng nhiều, nên ưu tiên trái cây ít chua để tránh gây kích ứng niêm mạc.
5. Thực phẩm giàu kẽm
Kẽm là khoáng chất cần thiết cho hoạt động miễn dịch và tái tạo mô tổn thương. Thiếu kẽm trong giai đoạn bệnh có thể kéo dài thời gian hồi phục. Việc bổ sung đủ kẽm giúp cơ thể duy trì sức đề kháng và hỗ trợ hồi phục tốt hơn trong thời gian mắc sởi. Một số thực phẩm giàu kẽm gồm thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu và ngũ cốc. Nếu bạn chưa chắc loại thực phẩm nào phù hợp, hãy bắt đầu từ những món dễ tiêu nhất - rồi mở rộng dần khi cơ thể đã ổn hơn.
6. Thực phẩm giúp bổ sung nước và điện giải
Sốt cao, đổ mồ hôi nhiều và ăn uống kém khiến người mắc sởi dễ mất nước, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Vì vậy, việc bổ sung đủ nước và điện giải là yếu tố quan trọng trong chăm sóc hỗ trợ.
Để bù nước hiệu quả, ưu tiên các loại: nước lọc, nước canh, súp, oresol pha đúng tỷ lệ hoặc nước trái cây loãng. Tất cả đều giúp duy trì cân bằng điện giải và giảm cảm giác mệt mỏi. Người lớn mắc sởi nên uống tối thiểu 1,5–2 lít nước mỗi ngày. Với trẻ em, lượng nước phụ thuộc vào cân nặng và mức độ sốt - cần hỏi bác sĩ để có hướng dẫn cụ thể. Với oresol: pha đúng tỷ lệ hướng dẫn trên bao bì là điều bắt buộc. Pha quá đặc có thể gây tăng áp suất thẩm thấu; pha quá loãng làm giảm hiệu quả bù điện giải. Dung dịch sau khi pha chỉ dùng trong 24 giờ, không đun sôi lại.
Những quan niệm kiêng ăn sai lầm khi bị sởi cần tránh
Nhiều quan niệm kiêng ăn khi bị sởi vốn xuất phát từ kinh nghiệm dân gian, nhưng một số thiếu cơ sở khoa học và có thể ảnh hưởng không tốt đến quá trình hồi phục. Việc kiêng khem quá mức có thể khiến người bệnh thiếu dinh dưỡng, mệt mỏi kéo dài và hồi phục chậm hơn. Một số quan niệm sai lầm thường gặp gồm:
- Kiêng đồ tanh hoàn toàn: Hiện chưa có bằng chứng cho thấy tất cả thực phẩm tanh đều làm bệnh sởi nặng hơn. Nếu cơ thể dung nạp tốt và không có tiền sử dị ứng, người bệnh vẫn có thể bổ sung cá hoặc một số thực phẩm giàu đạm phù hợp.
- Chỉ ăn cháo trắng trong nhiều ngày: Cháo trắng giúp dễ ăn hơn khi mệt hoặc đau họng, nhưng không cung cấp đầy đủ protein, vitamin và khoáng chất cần thiết cho quá trình hồi phục nếu sử dụng kéo dài.
- Kiêng rau xanh và trái cây: Việc loại bỏ hoàn toàn rau xanh và trái cây có thể khiến cơ thể thiếu vitamin A, vitamin C và các vi chất hỗ trợ miễn dịch, trong khi đây là nhóm thực phẩm quan trọng trong giai đoạn hồi phục.
- Kiêng uống nhiều nước vì sợ ban sởi chậm lặn: Người mắc sởi thường dễ mất nước do sốt cao và ăn uống kém. Uống đủ nước giúp hỗ trợ bù dịch, giảm mệt mỏi và duy trì hoạt động bình thường của cơ thể.
- Kiêng hoàn toàn thực phẩm giàu đạm vì sợ khó tiêu: Protein là dưỡng chất cần thiết giúp cơ thể phục hồi mô tổn thương và duy trì sức đề kháng. Thay vì kiêng hoàn toàn, người bệnh nên ưu tiên thực phẩm giàu đạm được chế biến mềm, dễ tiêu hóa hơn.
Kiêng khem quá mức có thể khiến cơ thể thiếu dinh dưỡng và hồi phục chậm hơn
Lưu ý khi chăm sóc người mắc sởi tại nhà
Bên cạnh việc điều chỉnh những quan niệm kiêng ăn chưa đúng, cách chăm sóc tổng thể tại nhà cũng đóng vai trò không kém quan trọng trong quá trình hồi phục. Một số lưu ý quan trọng gồm:
1. Theo dõi nhiệt độ và tình trạng toàn thân
Với trẻ dưới 5 tuổi và người cao tuổi, việc theo dõi sát là đặc biệt quan trọng. Hãy chú ý đến: nhiệt độ cơ thể, mức độ mệt mỏi, khả năng ăn uống và tình trạng hô hấp - vì đây là những dấu hiệu cảnh báo sớm khi bệnh chuyển nặng. Việc nhận biết sớm những thay đổi bất thường như sốt kéo dài, ho tăng nhiều, thở mệt hoặc li bì giúp người bệnh được xử trí kịp thời và hạn chế nguy cơ biến chứng.
2. Đảm bảo đủ nước và dinh dưỡng
Cơ thể thường tiêu hao nhiều năng lượng hơn khi mắc sởi, đặc biệt trong giai đoạn sốt và phát ban. Người bệnh nên duy trì đủ nước, ưu tiên thức ăn mềm, dễ tiêu và bổ sung đầy đủ các nhóm dưỡng chất cần thiết để hỗ trợ miễn dịch, giảm suy kiệt và giúp cơ thể phục hồi tốt hơn.
Duy trì đủ nước và dinh dưỡng giúp cơ thể giảm mệt mỏi và hồi phục tốt hơn
3. Hạn chế tiếp xúc để giảm nguy cơ lây lan
Sởi là một trong những bệnh lây lan nhanh nhất qua đường hô hấp. Virus sởi có thể lơ lửng trong không khí đến 2 giờ sau khi người bệnh rời khỏi phòng. Điều này có nghĩa là lây nhiễm có thể xảy ra ngay cả khi bạn chỉ vào cùng một không gian - dù không tiếp xúc trực tiếp. Người mắc sởi nên hạn chế tiếp xúc gần, đeo khẩu trang khi cần thiết và tránh dùng chung vật dụng cá nhân để giảm nguy cơ phát tán virus cho những người xung quanh.
4. Không tự ý áp dụng mẹo truyền miệng
Một số phương pháp dân gian như kiêng khem quá mức, sử dụng lá tắm hoặc tự ý dùng thuốc chưa được kiểm chứng có thể khiến da bị kích ứng, chế độ dinh dưỡng mất cân đối hoặc làm chậm quá trình hồi phục. Người bệnh nên ưu tiên chăm sóc đúng cách và tuân theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
5. Chủ động thăm khám khi có dấu hiệu bất thường
Sởi có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm tai giữa, tiêu chảy nặng và viêm não cấp. Các biến chứng này đặc biệt nguy hiểm ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi, trẻ suy dinh dưỡng và người chưa được tiêm vaccine sởi. Người mắc sởi nên được thăm khám sớm nếu xuất hiện các biểu hiện như sốt cao kéo dài, khó thở, đau mắt nhiều, ăn uống kém nghiêm trọng, lơ mơ hoặc co giật.
Kết luận
Chế độ dinh dưỡng phù hợp giúp người mắc sởi duy trì thể trạng, hỗ trợ miễn dịch và hồi phục tốt hơn trong quá trình điều trị. Thay vì kiêng khem quá mức theo kinh nghiệm truyền miệng, người bệnh nên lựa chọn thực phẩm cân đối, dễ tiêu và phù hợp với từng giai đoạn của bệnh để hạn chế suy kiệt và giảm nguy cơ biến chứng. Dù chế độ ăn có quan trọng đến đâu, phòng bệnh vẫn hơn chữa bệnh. Tiêm đủ 2 mũi vắc xin sởi - mũi đầu lúc 9 tháng tuổi, mũi nhắc lúc 18 tháng tuổi - là cách bảo vệ trẻ hiệu quả và bền vững nhất.
Nếu bạn hoặc người thân ăn uống kém kéo dài, sụt cân nhanh hoặc không biết nên bắt đầu từ đâu với chế độ ăn khi mắc sởi - đội ngũ chuyên gia Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Đại học Phenikaa sẵn sàng hỗ trợ. Tại đây, người bệnh được đánh giá tình trạng dinh dưỡng, tư vấn thực đơn phù hợp theo thể trạng và hướng dẫn chế độ chăm sóc hỗ trợ hồi phục hiệu quả hơn. Liên hệ hotline 1900 886648 để được tư vấn chi tiết và đặt lịch thăm khám cùng bác sĩ chuyên khoa.
